|
ZEHIRLI GUATR-TIROID BEZININ ASIRI CALISMASI -HIPERTIROIDIZM
Tiroid bezinin asiri calismasina yani asiri tiroid hormonu uretmesine tip dilinde hipertiroidi adi verilir. ‘’Hiper’’ Latince ‘’fazla’’ veya ‘’yuksek’’ manasina gelir. Hipertiroidi hastaligina tip dilinde ‘’tirotoksikoz ‘’ adi da verilir. Tiroid bezinin asiri calismasina halk arasinda ‘’zehirli guatr’’ veya ‘’ic guatr’’ isimleri de verilmektedir. Bu isimlendirmeler maalesef yanlistir; ne zehirlenme soz konusudur ne de bir ic guatr vardir. Elleriniz titriyor, agziniz kuruyor ve cok yemek yemenize ragmen kilo veriyorsaniz yada cabuk sinirleniyor ve cevrenize bagirip cagiriyorsaniz sizde tiroid bezi fazla calisiyor olabilir. Sekil 4’de tiroid bezinin fazla calismasi sembolize edilmistir.
Tiroid bezinde asiri calismaya neden olan hastaliklar sunlardir:
1- Graves hastaligi : TSH reseptor antikorlarinin kanda artmasi nedeniyle olusan tiroid bezi asiri calismasidir. Bazi hastalarda gozde buyume olur. Hipertiroidinin en sik nedenidir. Hipertiroidisi olan hastalarin % 60-90’nini Graves hastaligi olusturur. Bagisiklik sistemindeki bir bozukluktan kaynaklanir.
2- Sicak nodullerin fazla hormon salgilamasi: Sicak nodullerin asiri tiroid hormon yapip salgilamasi durumunda tiroid hormonlari kanda artar ve hipertiroidi hastaligi olusturur.
3- Tiroid bezinin iltihabi hastaliklari: Tiroid bezinde itihabi hastaliklar oldugunda bezde depo edilmis halde bulunan tiroid hormonlari kana dokuldugunden hormonlar yukselir ve hipertiroidi belirtileri ortaya cikar.
4- Tiroid hormon ilaclarinin fazla alinmasi: Levotiroksin ilacinin gereginden fazla alinmasi kanda tiroid hormonlarini artirir ve hipertiroidi yapar.
5- Bazi ilaclarin kullanimi: Cordarone isimli kalp ilaci ve interlokin ilaci kullanan bazi hastalarda tiroid bezi fazla calisarak hipertiroidi hastaligi olusturabilir.
6- Asiri sekilde iyot almak: Iyodun fazla alinmasi nodulu olan hastalarda hipertiroidi yapar.
7- Civa zehirlenmesi : Civanin fazla alinmasi hipertiroidizm denilen tiroid bezinin asiri calismasina neden olabilir.
Graves Hastaligi
Graves hastaligi bazen gozlerde buyume yapan tiroid bezinin asiri calismasi hastaligidir. Tiroid bezi asiri calismasi hastaligi olan kisilerin % 60-90’nini yani cogunlugunu Graves hastaligi olusturur. Dr. Robert Graves tarafindan ilk defa kesfedildigi veya tanimlandigi icin bu hastaliga Graves hastaligi adi verilmistir.
Graves Hastaligi Kimlerde daha sik gorulur?
Graves hastaligi hipertiroidinin en sik nedenidir. Her yasta gorulebilirse de, 20-40 yas arasinda en fazla gorulur.
Kadinlarda erkeklerden 5-7 kat daha fazla gorulurken toplumda gorulme sikligi % 1 kadardir.
Graves Hastaliginda ailesel ozellik vardir:
Graves hastasi bir kisinin ailesinin diger fertlerinde %15 oraninda Graves hastaligi saptanir. Bu nedenle ailesinde Graves hastaligi olan kisiler tiroid tetkikleri yaptirmalidirlar.
Graves Hastaligi Neden Olusur?
Graves hastaligi bagisiklik sistemindeki bir bozukluk sonucu olusur. Nedeni bilinmeyen bir sekilde TSH hormonunun tiroid bezine baglandigi reseptor adi verilen proteinlere karsi antikor denilen proteinler olusur. Bu antikorlarin neden olustugu henuz bilinmemektedir. Kanda artan TSH reseptor antikorlari ayni TSH hormonu gibi tiroid bezine yapisarak daha fazla calismasina ve asiri miktarda tiroid hormonu yapmasina neden olur. Sonucta artan tiroid hormonlari metabolizmamizi hizlandirarak (carpinti, terleme gibi) Graves hastaligi ortaya cikar.
Kimler Graves hastaligi icin risk altindadir?
Graves hastaligina genetik egilim katkida bulunmaktadir. Bazi ailelerde bu nedenle Graves hastaligi daha fazla gorulur. Ailesinde Graves hastasi olan kisiler risk altindadir ve genetik veya kalitimin hastaligin gelismesinde en onemli etken oldugu saptanmistir.
Stres, uzuntu, sigara icmek, fazla iyotlu tuz yemek ve bazi ilaclar bu hastaligin olusumuna neden olabilir.
Stresin Graves hastaligi sikligini artirdigi Ikinci Dunya Savasi sirasinda ve Yugoslavya’daki ic savas sirasinda saptanmistir. Isvec’te yapilan bir arastirmada Graves’li hastalarin bir kisminda hastalik ortaya cikmadan onceki yil icinde uzucu olaylar yasadiklari saptanmistir. Bu hastalardaki sikintili psikolojik durum (anksiyete) tedavi edildiginde hastaligin nuks oraninda azalma olmustur.
Graves hastaligi daha cok yilin ilik mevsimlerinde ortaya cikar. Bu mevsimsel ozelligin nedeni tam bilinmemektedir.
Sigara icenlerde goz belirtileri daha siddetli oldugu gibi, sigara icmeye devam edenlerde goz hastaligi siddeti artmaktadir.
Allerjik yapisi olanlarda veya allerjik riniti olanlarda Graves hastaligi daha cok gorulmektedir.
Iyot fazla alimi da hafif seyreden hastaligi siddetlendirmektedir.
Yeni bir dusunce ise gebelik sirasinda bebegin hucrelerinin annenin kanina karisarak annenin tiroid bezine yerlesmesi ve bunlarin hastalik yapmasidir. Bu nedenle de kadinlarda bu hastaligin daha fazla goruldugu iddia edilmektedir.
Yapilan calismalar Graves hastaliginin % 79 oraninda genetik olarak egilimli olmak sebebiyle ortaya ciktigini, % 21 hastada ise cevresel faktorler denilen uzuntu, stres, iyot alimi gibi nedenlerle ortaya ciktigini gostermistir.
Graves hastaligina egilim yaratan nedenler Tablo- 1’ de verilmistir.
Tablo-1: Graves Hastaligina Egilim Yaratan Faktorler
Genetik egilim (ailede olmasi)
Stres ve uzucu yasam olaylari
Sigara icmek
Kadinlarda ostrojen hormonu
Dogum sonrasi donemde risk artar
Fazla miktarda iyotlu tuz yemek Graves hastaligini ortaya cikarir
Lityum ilaci kullananlarda ortaya cikar
Hepatit hastaligi nedeniyle Interferon ilaci kullanan bazi hastalarda cikabilir
Allerjik bunyesi olanlarda daha sik olusur.
Graves Hastaligi Nasil Baslar?
Hastaligin baslangici yavastir. Genelde haftalar ve aylar icinde yavas olarak gelisir. Ancak bazi hastalarda hizli bir baslangic vardir.
Graves Hastaliginda Vucutta Olusan Belirtiler:
Graves hastaliginin sik gorulen uc onemli ozelligi guatr, kanda tiroid hormonlarinda yukseklik ve goz belirtileridir. Tiroid bezinde buyume, yani guatr siklikla vardir ve bez icerisinde nodul pek olmaz, duz bir buyume vardir. Gozdeki belirtilere tip dilinde oftalmopati adi verilir. Daha az gorulen diger iki ozellik ise bacak cildinde iltihap olmasi ve parmaklarda comak parmak denilen parmak uclarinda bombelesme olusmasidir. Bu iki belirti cok nadir gorulur (Tablo-2).
Tablo-2: Graves Hastaliginda Vucutta Olusan Degisiklikler (Bulgular)
Guatr (tiroid bezi buyumesi) (sik)
Gozlerde buyume (Oftalmopati) (sik)
Tiroid hormonlarinin kanda yukselmesi ve TSH’nin dusmesi (Her zaman)
Bacak cildinde iltihap (nadir gorulur)
Parmaklarda comaklasma (nadir gorulur)
Graves Hastalarinda Gorulen Sikayetler:
Hastaliga bagli sikayetler kisiden kisiye degisir. Her hastada ayni sikayetler olmaz. Sikayetler hastaligin siddetine, hastaligin suresine, kisinin hastaliga duyarliligina ve yasina bagli olarak degisiklikler gosterir.
Yaslilarda bazen sikayetler silik seyreder ve baslica belirtiler yorgunluk ve kilo kaybi olabilir. Buna “maskeli hipertiroidizm” ismi verilir. Yaslilarda hipertiroidi bazen Alzheimer hastaligini taklit edebilir. Yaslilarda bazen hastalik anlamsiz bakislar, enerji tukenmesi ve bitkinlik ve demans ile kendini gosterebilir. Graves’li hastalarda bulunan sikayetler Tablo-3’de verilmistir.
Tablo-3: Hipertiroidili Hastalarda Sik Rastlanan Sikayetler
Guatr
Hareketli olma, huzursuzluk
Carpinti (hizli ve duzensiz kalp atimi olmasi
Yorgunluk
Gucsuzluk (agir esyalari kaldiramaz, merdiven cikarken zorlanir)
Ellerde titreme
Sac dokulmesi
Sinirlilik, kolay heyecanlanma ve kolay ofkelenme
Canli bakis, gozlerde buyume, goz kapaginda cekilme
Uykusuzluk, dikkat bozuklugu
Derinin sicak, nemli ve ince olmasi
Ishal
Istah artisi
Susama
Agiz kurulugu
Sik idrara cikma
Kilo kaybi (zayiflama)
Adetlerde azalma veya kesilme
Cinsel istekte azalma, sperm sayisinda azalma
Erkeklerde meme buyumesi (jinekomasti)
Kemik erimesi
Kaslarda gucsuzluk
Cabuk yorulma
TEDAVI:
Oncelikle ilac tedavisi yapilir. Bu amcala bir ENDOKRIIN UZMANINA basvurunuz.
Kaynak: Metin Ozata, 99 Sayfada Tiroid Hastaliklari, İs Bankasi yayinlari, 2008, http://www.guatr.webs.com
|
|
